پایگاه اطلاع رسانی حقوق

مشاوره حقوقی عدل گستر منیره کامران

پایگاه اطلاع رسانی حقوق

مشاوره حقوقی عدل گستر منیره کامران

خدایا همواره تو را سپاس می گذارم ، که هر چه در راه تو و در راه پیام تو پیشتر می روم و بیشتر رنج می برم ، آنها که باید مرا بنوازند ، می زنند ، آنها که باید همگامم باشند ،سد راهم می شوند، آنها که باید حق شناسی کنند ،حقکشی می کنند، آنها که باید دستم را بفشارند ، سیلی می زنند ، آنها که باید در برابر دشمن حمله کنند ، پیش از دشمن حمله میکنند و آنها که باید در برابر سم پاشی های بیگانه ستایشم کنند ، تقویتم کنند، امیدوارم کنند و تبرئه ام کنند ، سرزنشم می کنند ، تضعیفم می کنند ، نومیدم می کنند ،متهمم می کنند، تا در راه تو از از تنها پایگاهی که چشم یاری دارم و پاداشی ،نومید شوم ، چشم ببندم ، رانده شوم …تا تنها امیدم تو شود چشم انتظارم تنها به روی تو باز ماند ، تنها از تو یاری طلبم ، تنها از تو پاداش گیرم ، در حسابی که با تو دارم شریکی نباشد تا :

تکلیفم با تو روشن شود ، تا تکلیفم با خودم معلوم گردد تا حلاوت اخلاص را که هر دلی اگر اندکی چشید ، هیچ قندی در کامش شیرین نیست _ بچشم .


نویسندگان
محبوب ترین مطالب
آخرین نظرات

نفقه

منیره کامران | شنبه, ۲۹ تیر ۱۳۹۲، ۰۲:۰۴ ب.ظ

فقه در لغت، به معنای هزینه و خرجی است و در اصطلاح، عبارت است از مالی که برای ادامه زندگی، صرف مخارج ضروری همسر و فرزندان، خویشاوندان و مانند آنها می‏شود؛ اعم از خوراک، پوشاک، مسکن و غیره.



سبب نفقه

«زوجیت»، «قرابت و خویشاوندی» و «مملوک بودن»، [۱]انسان باشد یا حیوان، واجب می‏شود.

نفقه همسر

در ازدواج دائم، پرداخت نفقه زن بر شوهر واجب است. حق نفقه در اسلام، نوعی تسهیل برای زنان است و اگر چنین حقی برای آنها قرار داده نمی‏شد به سختی می‏افتادند؛ چون زن در ازدواج دائم، مسئولیتهایی را در طول زندگی مشترک بر عهده دارد که توان جسمی او را می‏طلبد و فرصتی را از او می‏گیرد؛ مسئولیتهایی مانند شوهرداری، خانه‌داری، بارداری، تربیت فرزند؛ از این رو، نفقه، حقی است که اسلام برای زن قرار داده است.


نفقه در قرآن

در قرآن کریم، آیات متعددی درباره وجوب نفقه زن نازل شده است، مانند:
وَالْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَن یُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَی الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَکِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ... [۲]مادران، فرزندان خود را دو سال تمام شیر می‏دهند. (این) برای کسی است که بخواهد دوران شیرخوارگی را تکمیل کند و برای آن کس که فرزند برای او متولد شده (پدر)، لازم است خوراک و پوشاک مادر را به طور شایسته (در مدت شیر دادن) بپردازد (حتی اگر طلاق گرفته باشد).
أَسْکِنُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ سَکَنتُم مِن وُجْدِکُمْ... لِیُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِن سَعَتِهِ وَمَن قُدِرَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ فَلْیُنفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ... [۳]
آنها را هر جا خودتان سکونت دارید و در توانایی شماست سکونت دهید... آنان که امکانات وسیعی دارند، باید از امکانات وسیع خود انفاق کنند و آنها که تنگدست‌اند، از آنچه که خدا به آنها داده انفاق نمایند.
الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی‏ النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلَی‏ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ... [۴]
مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، به دلیل برتریهایی که خداوند (از نظر نظام اجتماع) برای بعضی نسبت به بعضی دیگر قرار داده است و به دلیل انفاقهایی که از اموالشان (در مورد زنان) می‏کنند.
این آیات، نفقه زن و فرزندان را بر عهده شوهر گذاشته و بر او واجب کرده است تا به قدر توان در تأمین زندگی آنان بکوشد.

نفقه در روایات

روایات بسیاری نیز درباره وجوب نفقه زن وارد شده است. حریز می‏گوید به امام صادق(علیه السلام) عرض کردم آن که نفقه‏اش بر من لازم است و (در صورت نپرداختن) بر آن مجبور می‏شوم، کیست؟ آن حضرت فرمود: الْوالِدانِ وَ الْوَلَدُ وَ الزَّوْجَةُ [۵]؛ پدر و مادر، فرزند و همسر.
در پاره‏ای از روایات، نفقه، حق زن شمرده شده و شوهر مکلف است مخارج همسرش را بپردازد و خوراک و پوشاک او را تأمین کند. [۶]

ماهیت نفقه‏

نفقه، چیزی است که زن به طور متعارف برای گذران زندگی خود به آن نیاز دارد. بر این پایه، اموری که شامل نفقه واجب می‏شود و شوهر از نظر شرعی مکلف است برای همسرش فراهم کند، عبارتند از خوراک؛ پوشاک؛ مسکن؛ اثاث خانه؛ خدمتکار در صورتی که به داشتن آن عادت داشته باشد و دیگر امور ضروری و لازم از قبیل تهیه وسایل سرما و گرما، داروهایی که به طور متعارف کمتر کسی در طول ماه و سال از آنها بی‏نیاز باشد و مانند آن. [۷]
تأمین دیگر نیازهای زن، غیر از آنچه ذکر شد، مانند دادن پول برای خرید کتاب، انفاق به فقیران و هدیه دادن، بر شوهر واجب نیست. [۸]

شرایط وجوب نفقه

۱. دائمی بودن همسر: نفقه زوجه دائمی بر شوهر واجب است [۹]و در استحقاق زن برای دریافت نفقه، فقر و نیاز او شرط نیست. از این رو، زن بر شوهرش حق نفقه دارد؛ اگر چه از بی نیازترین و داراترین مردم باشد. [۱۰]در ازدواج موقت، زن نفقه ندارد؛ [۱۱]مگر اینکه دادن نفقه، شرط شده یا عقد مبنی بر آن جاری شده باشد. [۱۲]
۲. اطاعت از شوهر: نفقه همسر دائمی وقتی بر شوهر واجب می‏شود که زن -در اموری که فرمانبری‏اش واجب است- از شوهرش اطاعت کند. بر این پایه، زن ناشزه، نفقه ندارد. [۱۳]
۳. عدم ارتداد: بر پایه این شرط، اگر زن مرتد شود و از اسلام برگردد، استحقاق نفقه ندارد؛ مگر اینکه در ایام عدّه دوباره به اسلام برگردد که در این صورت استحقاق نفقه نیز برمی‏گردد. [۱۴]
توضیح این نکته لازم است که پس از ارتداد زن و پایان مدّت عدّه، پیمان زناشویی او باطل می‏شود. [۱۵]اگر زن در مدّت عدّه، از ارتداد برگردد، پیمان زناشویی او باطل نمی‏شود. [۱۶]
۴. قابلیت کامجویی: شرط دیگر وجوب نفقه آن است که برای زن و شوهر، امکان استمتاع و التذاذ جنسی از یکدیگر وجود داشته باشد؛ ولی اگر زوج و زوجه به حدّی خردسال باشند که این امکان وجود نداشته باشد، ظاهراً نفقه واجب نمی‏شود. [۱۷]

← موارد اطاعت زن از شوهرش
۱. تمکین؛
۲. برطرف کردن چیزهای تنفرآوری که با استمتاع و التذاذ ضدّیت دارند؛
۳. خارج نشدن از منزل شوهر، بدون اجازه او؛
۴. نظافت و آرایش، در صورتی که شوهر بخواهد؛
۵. مواردی دیگر از این قبیل؛ [۱۸] مانند سکونت در منزل.
اگر شوهر برای همسرش منزل مسکونی موافق شأن او تهیه کرده باشد، بر زن لازم است در آنجا سکونت کند و در صورت تخلّف، ناشزه محسوب می‏شود؛ مگر اینکه انتخاب محل سکونت برای زن در ضمن عقد شرط شده باشد [۱۹]یا ماندن در آنجا برای زن «حرجی» یا «ضرری» باشد و شوهر نتواند این حرج و ضرر را با تهیه وسایل رفاهی از او برطرف کند. [۲۰]بنابراین، اگر زن در یکی از موارد یاد شده از فرمان شوهرش سرپیچی کند، ناشزه شمرده می‏شود و استحقاق نفقه نخواهد داشت؛ [۲۱]
البته نشوز زن باید با دلیل شرعی اثبات شود و تا اثبات نشده نمی‏توان او را از نفقه محروم کرد. [۲۲]در غیر موارد یاد شده، بر زن واجب نیست از شوهرش اطاعت کند؛ مثلًا اگر شوهرش او را به انجام کارهای خانه یا کارهای شخصی خود فرمان دهد، اطاعت از او بر زن واجب نیست و در صورت سرپیچی، ناشزه شمرده نمی‏شود. [۲۳]

مقدار نفقه

نفقه از نظر شرعی، مقدار معینی ندارد.

مهم‏ترین موارد نفقه

۱. غذا: غذا اساسی‏ترین بخش نفقه را تشکیل می‏دهد که برای ادامه حیات هر فرد ضرورت دارد. معیار در غذا، مقداری است که برای سیر کردن او کافی باشد و در کیفیت و جنس باید به عرف مراجعه کرد. از این رو، آنچه که برای امثال او متعارف است و با مزاج او سازگاری دارد و آنچه که به آن عادت کرده، به گونه‏ای که به ترک آن ضرر می‏بیند باید برایش تهیه شود.
۲. لباس: در مقدار و جنس لباس، باید عادت امثال او و شهری که در آن ساکن است و همچنین به فصلهایی از سال که به لباس نیاز پیدا می‏کند، ملاک قرار گیرد؛ چون در کمیت، کیفیت و جنس لباس نسبت به این مسائل اختلافی فاحش پیدا می‏شود. اگر زن اهل تجمل و زیباپوشی است و به لباسهای زینتی و تجملی نیاز دارد واجب است که علاوه بر دیگر لباسها، به حسب حال امثال او، برایش تهیه شود.
۳. مسکن: حق مسکن از مهم‏ترین ارکان نفقه است و مرد وظیفه دارد به عنوان سرپرست خانواده برای همسر خود منزلی مناسب و در شأن او برگزیند و آرامش خاطر او را فراهم سازد.
بنابراین، زن حق دارد در خانه‏ای که متناسب و معمول امثال اوست سکونت داده شود؛ حتی می‏تواند از شوهرش خانه‏ای مستقل بخواهد که متعلق به خودش شود و یا برایش اجاره کند.
۴. لوازم خانه: لوازم منزل از مهم‏ترین ضروریات زندگی است که کمیت و کیفیت به عرف و عادت موکول می‏شود. بر این پایه، مجموعه وسایلی که برای تأمین حداقل نیازهای معیشتی زن ضرورت دارد باید برایش تهیه شود.
۵. خدمتکار: اگر زن، از خانواده‏های اشراف -که دارای خدمتکار و کلفت هستند- باشد، مرد باید برایش خدمتکار بگیرد؛ گرچه به بیش از یک نفر نیاز داشته باشد.
۶. هزینه‏های درمانی و بهداشتی: هزینه داروهایی که زن به طور متعارف به آن نیاز دارد و هزینه نظافت و بهداشت فردی او بر عهده شوهر است. [۲۴]
۷. هزینه سفر: مخارج سفر زن اگر بیشتر از مخارج وطن باشد با شوهر نیست، ولی اگر شوهر مایل باشد که زن را سفر ببرد باید خرج سفر او را بدهد. [۲۵]

چگونگی پرداخت نفقه

پرداخت هزینه خوراک زن به دو صورت است:
۱. زن مانند سایر اعضای خانواده و طبق معمول با شوهرش در خانه هم خوراک شود.
۲. شوهر، نفقه را به زن بپردازد. [۲۶]
اگر زن و شوهر بر پرداخت نفقه به صورت پول نقد توافق کنند و زن آن را دریافت کند مالکش می‏شود؛ و واجبِ شوهر ساقط می‏گردد و هیچ کدام حق ندارند دیگری را به پرداخت نفقه به صورت پول نقد وادار کنند. [۲۷]

صرفه‏جویی در نفقه‏

اگر شوهر مخارج چند روز -مثلًا یک هفته یا یک ماه- را به زن بپردازد و این مدت بگذرد و زن آن را برای خود مصرف نکند؛ به این صورت که از جای دیگری غیر از نفقه، مصرف کند، یا کسی مخارج او را بدهد یا زن با صرفه جویی، مقداری از نفقه را پس‏انداز کند، آنچه از نفقه زیاد می‏آید متعلق به زن و ملک اوست و شوهر حق پس گرفتن آن را ندارد. [۲۸]

احکام نفقه

۱. اگر مرد، نفقه زن را ندهد، چه توانایی داشته باشد یا نداشته باشد، مدیون زن است. [۲۹]
۲. اگر زن در مواردی که اطاعت شوهر لازم است، از او اطاعت نکند، گناهکار است و حق غذا، لباس، منزل و همخوابی ندارد، ولی مهر او از بین نمی‏رود. [۳۰]
۳. اگر زنی که از شوهر اطاعت می‏کند، از او خرجی بخواهد، ولی شوهر به او خرجی ندهد، می‏تواند جهت الزام شوهر بر پرداخت نفقه به حاکم شرع و اگر ممکن نباشد به مؤمنان عادل و اگر آن هم ممکن نباشد به دیگران مراجعه کند. [۳۱]
۴. اگر الزام شوهر بر دادن نفقه ممکن نباشد، زن می‏تواند در هر روز به اندازه خرجی آن روز، بدون اجازه از مال شوهرش بردارد و اگر چنین کاری ممکن نباشد و زن به ناچار معاش خود را تهیه کند، در موقعی که به تهیه معاش اشتغال دارد، اطاعت شوهر بر او واجب نیست. [۳۲]
۵. اگر زن به جهت عذر شرعی یا عقلی مانند حیض، احرام، اعتکاف واجب و بیماری نتواند تمکین کند، یا اگر با اجازه شوهر به سفرِ واجب یا مستحب برود نفقه‏اش از بین نمی‏رود. [۳۳]
۶. اگر زن بدون اجازه شوهر به مسافرت مستحب یا مباح برود، یا بدون اجازه او از خانه بیرون رود، نفقه‏اش از بین نمی‏رود. [۳۴]

نفقه خویشان و نزدیکان

خویشاوندان در اینجا عبارتند از:
۱. فرزندان و نوه‏ها، اگر چه پایین‏تر روند (مانند نبیره و نتیجه)؛
۲. پدر و مادر و پدربزرگها و مادربزرگها، اگر چه بالاتر روند.
نفقه این دو دسته -خواه مرد باشند یا زن، کوچک یا بزرگ، مسلمان یا کافر- به تفصیلی که می‏آید، بر مرد واجب است؛ ولی نفقه دیگر نزدیکان، به ویژه کسانی که از او ارث می‏برند، استحباب دارد. [۳۵]

احکام مربوط به نفقه خویشان

۱. وجوب پرداخت نفقه به نزدیکان دو شرط دارد:
الف. نزدیکان، بالفعل فقیر باشند؛ به این معنا که در حال حاضر روزی خود را نداشته باشند.
بنابراین، نفقه دادن به کسی که در حال حاضر توانایی تأمین مخارج خود را دارد واجب نیست، اگر چه فقیری باشد که روزیِ سالش را نداشته باشد و گرفتن زکات و مانند آن برایش جایز باشد [۳۶]
ب. انسان پس از تأمین مخارج خود و همسر دائمی‏اش، توانایی پرداخت آن را داشته باشد. [۳۷]
۲. مخارج نزدیکان، مقدار معیّنی ندارد، بلکه واجب است مخارج آنها را به مقدار کافی از خوراک، پوشاک و مسکن با ملاحظه حال، شأن، زمان و مکان، به گونه‏ای که در نفقه همسر گذشت، بپردازد. [۳۸]
۳. نفقه فرزند، بر پدرش واجب است. در صورت نبودن یا فقر پدر، نفقه بر جد پدری واجب است و با نبود و فقر او بر جد مادری واجب می‏شود و همچنین به طور الاقرب فالاقرب، بالاتر می‏رود و با نبود یا عدم توانایی آنها بر مادر فرزند واجب می‏گردد. [۳۹]
۴. نفقه اولاد تا وقتی که نتوانند خود را اداره کنند، بر پدر واجب است. [۴۰]
۵. نفقه پدر و مادر فقیر بر فرزند واجب است. در صورت نبود یا فقر فرزند، نفقه بر نوه آنان واجب است. [۴۱]
۶. اگر کسی توانایی مالی پرداخت نفقه به پدر و مادر خود را نداشته باشد، تکلیفی در این باره ندارد. [۴۲]
۷. نفقه برادرها بر انسان واجب نیست. [۴۳]
۸. نفقه نزدیکان اگر به موقع پرداخت نشود، دَیْن نیست و جبران نمی‏شود؛ بر خلاف نفقه همسر. برای مثال، اگر پدر مدتی نفقه فرزند را ندهد، فرزند نسبت به آن حق مطالبه ندارد. [۴۴]
۹. هدیه دادن به خویشاوندان، مستحب است... و شایسته‏تر به این کار پدر و مادر هستند که خداوند بزرگ دستور نیکی به آنان را داده است... و از همه سزاوارتر مادر است که نیکی به او و رابطه با وی بیشتر از پدر تأکید شده است. [۴۵]
۱۰. برتری دادن برخی فرزندان بر برخی دیگر در هدیه دادن، جایز است؛ ولی کراهت دارد و چه‏بسا اگر موجب فتنه انگیزی و دشمنی و کینه مفسده آور باشد حرام شود. اگر این برتری، مفسده نداشته و برای برخی فرزندان خصوصیتی داشته باشد که رعایت آن اولویت دارد، چه بسا ترجیح داشته باشد. [۴۶]

نفقه مملوک

منظور از مملوک، چیزهایی است که در ملکیت انسان قرار دارند، مانند: حیوان و برده.
نفقه مملوک، حتی زنبور عسل و کرم ابریشم، بر مالکش واجب است.
نفقه حیوان، اندازه معینی ندارد. واجب است آنچه حیوان نیاز دارد برایش تهیه شود؛ مانند:
خوردن، آشامیدن و محل استراحت. مالک آن نیز اختیار دارد که به او علف بدهد یا آن را برای چریدن در چراگاه رهایش کند. بر این پایه، اگر حیوان به چریدن (در چراگاه) بسنده کند (و سیر شود) که چه بهتر؛ وگرنه باید به مقدار کفایت به آن حیوان علف دهد. [۴۷]
اگر مالک از دادن نفقه به حیوان- اگر چه به صورت رها کردن و چریدن در چراگاه به قدر کفایت- خودداری ورزد، اجبار می‏شود آن را بفروشد، یا مخارج آن را تأمین کند، یا اگر گوشتش قابل استفاده است آن را ذبح کند. [۴۸]
مثال

در یک پرونده، زنی پس از 20 سال زندگی مشترک با همسرش در پی بروز اختلاف به دادگاه مراجعه و عنوان می‌کند از ابتدای زندگی مشترک با همسرش از وی نفقه نگرفته است. این سوال برای قاضی پیش می‌آید که چطور این خانم طی 20سال از همسرش نفقه نگرفته و در این مدت کجا و چگونه زندگی می‌کرده است و چگونه و در چه منزلی از همسرش تمکین کرده است؟ ن با اشاره به تعریفی که در قانون از نفقه وجود دارد و این مساله را شامل، خوراک، پوشاک، مسکن و هزینه درمان می‌دانیم : زنان برای اثبات ادعای خود باید به دادگاه شاهد معرفی کنند و این شهود با حضور در دادگاه شهادت دهند که مرد نفقه همسرش را طی مدت مشخصی تامین نکرده است. مردان نیز می‌توانند متقابلا با معرفی شاهد به دادگاه درباره پرداخت نفقه همسر خود شهادت شهود را به دادگاه ارائه کنند. در مواردی هم که نیاز به تحقیق محلی وجود دارد، واحد مددکاری دادگاه می‌تواند با فرستادن کارشناس تحقیقات محلی انجام دهد و در نهایت این مباحث به قاضی امکان تصمیم‌گیری درست درباره پرونده را می‌دهد. در یکی از پرونده‌ها زنی مدعی شده بود از همسرش طی 4 سال نفقه دریافت نکرده اما وکیل پرونده با معرفی شهود به دادگاه این مساله را ثابت کرد که در طی مدت مورد اشاره زن، او در خانه مرد زندگی کرده و خوراک، پوشاک و مسکن مرد در اختیار وی بوده است و این پرونده منجر به محکومیت مرد نشد. در پرونده‌ای دیگر، زن ادعایی مبنی بر دریافت نکردن نفقه معوقه را مطرح کرد، اما مرد با ارائه اسناد و مدارکی به دادگاه اعلام کرد در مدت مورد اشاره همسرش، وی پول نقدی و خرجی به وی نداده اما برای زندگی او مسکن فراهم کرده و به همین دلیل مرد تنها محکوم به پرداخت آن مقدار از نفقه شد که مربوط به پوشاک، خوراک و هزینه‌های درمان بود. از طرف دیگر مردی برای همسرش منزل مشترک تهیه نکرده بود، اما مرد در مدت مورد ادعای زن، به وی پولی برای تامین خوراک و پوشاک پرداخت کرده بود و به همین دلیل مرد به پرداخت نفقه معوقه در حد و اندازه منزل مسکونی محکوم شد. در مجموع هر یک از طرفین اگر شاهد عینی، اقرار و سندی رسمی را مبنی بر پرداخت کردن یا دریافت نکردن نفقه به دادگاه ارائه کنند، می‌توانند نتیجه بهتری درباره احقاق حق خود  بگیرند.

نفقه در دوران عقد

از نظر قانون، زن از لحظه عقد ملزم به تمکین از همسرش است و مرد نیز موظف است از همان لحظه به همسر خود نفقه بپردازد. دوران عقد در خانواده‌های ایرانی بین چند هفته، چند ماه و گاه چند سال به طول می‌کشد. مراجعه به دادگاه‌های خانواده نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از پرونده‌هایی که برای دریافت نفقه گذشته یا همان نفقه معوقه تشکیل می‌شود، مربوط به زنان و دخترانی است که در دوران عقد با همسر خود دچار اختلاف شده‌اند و هنوز زندگی مشترک را آغاز نکرده‌اند.

یکی از ابهام‌های قانونی  بحث نفقه دوران عقد است که با توجه به شرایط امروز جامعه می‌تواند به این شکل تغییر کند که در عقدنامه قید شود  در دوران عقد و پیش از تشکیل زندگی مشترک مرد الزامی‌به پرداخت نفقه به همسرش ندارد.

به این نکته هم توجه داشته باشید که حتی بدون قید این عبارت در عقدنامه‌های رسمی، طرفین می‌توانند خود برخی شروط را در عقدنامه درج کنند. در برخی خانواده‌ها و در مجلس نامزدی این مساله در قالب برگه‌ای قید می‌شود که زمان تشکیل زندگی مشترک چه مقطعی است، خرید به چه شکل صورت خواهد گرفت، منزل مسکونی در کدام محدوده خواهد بود و.... این برگه معمولا به امضای چند نفر از بزرگان هر خانواده می‌رسد، اما به دلیل عدم ثبت این موارد در عقدنامه، در صورت بروز اختلاف این مسائل ضمانت اجرایی زیادی ندارد. در این مساله کفه ترازو سنگینی زیادی به نفع زنان دارد.

زنان در دوران عقد می‌توانند از موضوعی به نام حق حبس استفاده کرده، عنوان کنند تا وقتی مهریه خود را دریافت نکرده‌اند حاضر به تمکین نیستند. قانون نیز از این مساله حمایت می‌کند و این حق را برای زنان قائل است. در سوی دیگر ماجرا، اگر مردی در پی بروز اختلاف بخواهد همسرش از او تمکین کند، علاوه بر پرداخت مهریه، باید منزل مسکونی در شان خانوادگی وی فراهم کند و با توجه به شان و شوون خانوادگی وی، وسایل مناسب برای منزل را هم تعیین کند و با برگزاری جشنی در حد و اندازه شوون وی، از همسر خود برای آغاز زندگی مشترک دعوت کند!

از نظر قانون، زن از لحظه عقد ملزم به تمکین از همسرش است و مرد نیز موظف است از همان لحظه به همسر خود نفقه بپردازد

مساله حق انتخاب مسکن نیز یکی از دیگر مواردی است که به زنان امکان می‌دهد برای مدتی طولانی از تمکین خودداری کنند. شروط ضمن عقد از جمله مسائلی است که در شماره‌های آینده درباره آن خواهیم نوشت، اما به دلیل وابستگی آن به موضوع تمکین و نفقه معوقه، در این بخش به آن اشاره ای کوتاه می‌کنیم. ماجرا به این صورت است که اگر زنی در عقد نامه خود حق تعیین یا انتخاب مسکن را دریافت کند، می‌تواند تا زمان تهیه منزل مناسب از تمکین خودداری و تمکین را منوط به تهیه منزل مشترک کند؛ البته در برخی موارد زنان در دوران عقد از همسر خود « تمکین» می‌کنند و با شکل‌گیری رابطه زناشویی میان آنها در جایی غیر از منزل مشترک، دیگر زن نمی‌تواند بهانه‌ای برای عدم تمکین داشته باشد.

چگونگی پرداخت نفقه گذشته

پس از قطعی شدن پرداخت نفقه گذشته، همان مراحلی که به منظور دریافت مهریه طی می‌شود، برای دریافت نفقه نیز در مقابل زنان وجود دارد. نفقه گذشته نیز مانند مهریه قابلیت قسطی شدن دارد و زن می‌تواند به اندازه آن اموالی از همسرش را  در صورت شناسایی  توقیف کند. نکته مهم و حساس درباره بحث نفقه گذشته این است که اگر مردی به پرداخت نفقه معوقه همسرش محکوم و آن را پرداخت نکند، زن با استناد به بند «یک» از قسمت «ب» شرایط ضمن عقد است که در آن عنوان شده «در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه زن و عدم امکان‌الزام او به تادیه نفقه همچنین در مواردی که شوهر سایر حقوق واجبه زن را وفا نکند و اجبار او به ایفا هم ممکن نباشد» زن می‌تواند از دادگاه تقاضای صدور اجازه طلاق نماید. علت هم ب این است که قانون مدنی ایران در سال 1307 و 1313 نوشته شده و در آن مقطعی که این قانون نوشته شد، زنان مانند امروز امکان فعالیت در خارج از منزل و کسب درآمد را نداشتند و از نظر قانونگذار در آن مقطع زن ازدواج می‌کرده تا نفقه بگیرد. به همین دلیل قانون برای آن‌که زن به سختی نیفتد، این اجازه را به او داده تا در صورت عدم دریافت نفقه از همسر خود جدا شود.

زنان شاغل حق نفقه دارند؟

اشتباه رایجی که میان زن و شوهرها وجود دارد این است که زن شاغل حقی بابت نفقه ندارد و نفقه تنها شامل زنان خانه‌دار می‌شود و همین که مردی به همسر خود اجازه شفاهی و ضمنی برای کار در خارج از منزل را می‌دهد، زن دیگر حقی نسبت به پول شوهر خود ندارد.

این مساله کاملا نادرست است و زنان هر نوع درآمدی که در خارج از منزل کسب کنند یا هر نوع پولی که در قالب ارث، جایزه و... به آنها برسد تنها به خودشان تعلق دارد و نظر قانون و شرع اجباری برای هزینه کردن آن در زندگی مشترک وجود ندارد و می‌توانند آن را برای خود پس‌انداز کنند؛ البته در سال‌های اخیر بسیاری از زنان در عقدنامه حق اشتغال به کار در خارج از منزل را از همسر خود دریافت می‌کنند و در چنین شرایطی دیگر همسر آنها امکان جلوگیری از فعالیت آنها در خارج از خانه را ندارد، اما معمولا این موضوع که با اشتغال زن در خارج از منزل وضعیت درآمد او چه می‌شود، در عقدنامه درج نمی‌شود و این مساله تنها در حد حرف‌های شفاهی باقی می‌ماند.

چند نکته ساده درباره نفقه معوقه

زنان با طرح تقاضای طلاق دیگر نمی‌توانند مدعی نفقه گذشته شوند.

زنان پس از دریافت نفقه گذشته  چه به صورت نقد و چه به صورت اقساط  می‌توانند برای دریافت ادامه نفقه معوقه خود دادخواست دهند، مثلا زنی که با همسر خود آذر 1382 ازدواج کرده و شهریور 1384 بابت نفقه معوقه شکایت کرده، پس از تایید حکم دادگاه و دریافت این نفقه در سال 1386، در صورتی که تا آن زمان در عقد همسر خود باشد می‌تواند بابت دریافت نفقه خود از شهریور 1384 تا زمان حال نیز دادخواست بدهد.

برای جلوگیری از بروز مشکلات بعدی بهتر است در صورتی که ازدواج شکلی سنتی دارد و زن خانه‌دار است، با ذکر شماره حسابی در عقدنامه و تعیین زمان آغاز پرداخت نفقه مشکلات بعدی حل شود. توجه داشته باشید اگر مرد چندین بار به حساب همسرش پول واریز کند، اما در بالای برگه رسید بانکی عنوان بابت نفقه قید نشود این مساله از سوی دادگاه مورد قبول واقع نمی‌شود.

مواردی مانند خرید عروسی، جشن سنگین عروسی، هدایای مختلف و... جزو نفقه نیست، اما بیان آن در مرحله کارشناسی پرونده و مدد کاری می‌تواند به نفع مرد باشد و در تعدیل مبلغ کارشناسی نفقه موثر واقع شود.

شیوه دیگری که برای پرداخت نفقه معقول به نظر می‌رسد، اختصاص درصدی از حقوق ثابت مرد برای نفقه و قید آن در عقدنامه است. مثلا مردی که کارمند است موظف شود هر ماه یک پنجم درآمد خود از محل کاری که در یک شرکت انجام می‌دهد را بابت نفقه به همسرش بپردازد.


  • منیره کامران

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی